De grote oorlogen van deze tijd hebben we vooralsnog met veel kunst- en vliegwerk buiten de deur kunnen houden, het al dan niet door de Mens teweeggebracht natuurgeweld daarentegen heeft ons al herhaaldelijk de stuipen op het lijf gejaagd en met elke kabinetswisseling wordt het lijstje problemen dat het stempel ‘crisis’ krijgt langer: asielopvang, woningnood, drugslabs, taalachterstand, bevers, obesitas, wolven, huiselijk geweld, femicide, scherm- en gokverslaving, fatbikesplaag, post-covid en zo voort. Waar hebben we dat met z’n allen in godsnaam aan te danken en hoe komen we ervan af? 

Zelfbenoemde waarzeggers en andere, van willekeurige collegebanken en de straat geplukte, wijsneuzen presenteren zich nog dagelijks op miljoenen privéschermen om daar hun licht over te laten schijnen (en elkaar bezig te houden). Maar het klootjesvolk heeft zich allang afgewend om elders de broodnodige troost en afleiding te vinden. In de socials met name of – als vanouds – de hulp van boven. Geef mijn portie maar aan Fikkie!

Gelukkig zijn er nog landen waar mensen wél het naadje van de kous willen weten en daar gezamenlijk voor opkomen. Zo trof me onlangs, in een uithoek van het internet (een speciale nieuwsbrief van deCorrespondent), een verwijzing naar een volksopstand onder de naam flamingorevolutie in Albanië. 

Op zich al een typisch voorbeeld van zaken die hier niet of nauwelijks – zoals dat heet – ‘het nieuws halen’. Alsof het aan die zaken zelf te wijten is in plaats van aan de opzet of nalatigheid van zowel publieke als commerciële media. De naam bleek te zijn ontleend aan een zeldzaam natuurgebied aan de kust, waar The Trump Organization zijn zinnen op heeft gezet om er een luxeresort uit de grond te stampen. Met onderhandse medewerking van lokale autoriteiten, tot het op het hoogste niveau. Doorn in het oog is daar niet alleen de verkwanseling van specifiek nationaal erfgoed aan buitenlandse investeerders, maar evenzeer en misschien wel nog meer de inhaligheid van bestuurders die een prille democratie aan hun laars lappen.

Op zoek naar meer informatie over de oorsprong en het verloop van de protesten, ontdekte ik één korte kreet die telkens opnieuw terugkwam in de zee van spandoeken, borden en vlaggen: Albania (is) not for sale. Ik kon het bijna niet geloven: de waarheid als een koe die ik ooit, in Frankrijk geloof ik, had opgepikt en die me altijd was bijgebleven, al was ik haar in geen jaren meer expliciet tegengekomen. Hoe kwam die juist nu en uitgerekend in dat land bovendrijven?

Het waren de jaren negentig. De Koude Oorlog lag achter ons. Het Westen had, als kampioen van de ‘vrijemarkteconomie’, aan het langste eind getrokken en plukte daar overal de financiële vruchten van. En als de verslagen machthebbers niet uit eigen beweging de deuren opengooiden en zowel de leer van het communisme als de praktijk van de staat als almachtige ondernemer lieten varen, moest het hun zo moeilijk mogelijk worden gemaakt. 

Inzet was een nieuwe wereldeconomie van met privékapitaal aan elkaar geklonken staten onder Amerikaanse leiding. Vandaar het buzzword globalization, als aanduiding van de agenda waarmee nationale regeringen en multinationale ondernemingen samen optrokken. 

Nederland stond vooraan om in deze historische ontwikkeling zijn partijtje mee te blazen. Onze redder van overzee in de traumatische jaren veertig moest toch op ons kunnen rekenen. Bepaalde politici vonden zichzelf voor deze speciale gelegenheid zelfs helemaal opnieuw uit, zoals de sociaal-democraat Wim Kok die in 1995 sprak van het opschudden van ideologische veren. Marktwerking en economische groei zouden voortaan bij hem in goede handen zijn. Vandaar ook dat hij bij voorbeeld ‘ontwikkelingssamenwerking’ als kroonjuweel en grondslag van internationale solidariteit inleverde bij de VVD, de sinds de ondergang van de Gordel van smaragd meest verstokte voorstander van de koppeling van hulp aan buitenlandse handel. 

Van oudsher ‘linkse’ partijen zongen sowieso een toontje lager vanwege de reminiscenties aan uitwassen van het socialisme c.q. communisme in het verleden en de gevestigde media hielden zich van den domme, alsof ze part noch deel hadden aan machtsverschuivingen in de wereldeconomie. Zo werden in snel tempo de geesten voorbereid op een mondiale marktplaats, waar winstmaximalisering en consumptiedrift in een wederkerige wurggreep het uithoudingsvermogen van de aarde op de proef stellen.

Gezien ons imperialistisch verleden was het trouwens niet zo verwonderlijk dat de publieke opinie na de val van de muur zo gemakkelijk te porren bleek voor liberalisering en marktwerking. Alle fabeltjes over de markt als meest efficiënte en zo voort manier om een samenleving te organiseren werden ingezet om te verhullen dat de markt bij uitstek aanjager is van ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Succes verzekerd!

Inmiddels is er al zoveel tijd verstreken en zoveel gebeurd dat we ons nauwelijks meer kunnen voorstellen hoe we ons zo in de nesten hebben kunnen werken, laat staan dat we weten hoe het vege lijf te redden zonder te verzuipen. Wat dat betreft is misschien wel de grootste zegening van deze tijd dat onze goede vertrouwde vrienden – sinds de tijd dag we daar onze eigen koloniën hadden – een doorstart voor elkaar hebben gekregen van een man die zich in eerste instantie voordeed als lunatic en spook van de opera, maar die nu alle groten der aarde –  van Netanyahu tot Infantino – aan zijn voeten heeft liggen.

Een macher in de beste Amerikaanse traditie, dus man en zakenman bovendien, die logischerwijs van het presidentschap zijn beste verdienmodel heeft gemaakt, dat wil zeggen met gemak alle juridische voetangels en kleren omzeilt, gewoon dag in dag uit van het leven geniet, perfect aanvoelt wat mannen willen (en dan zijn ook de meeste vrouwen als was in je handen) en het recht van de sterkste draagt als een mantel van haute couture, op de mooiste catwalk ter wereld. 

Dus waar zouden we nog over zaniken en zeuren? Spring gewoon in dat verdomde vliegtuig en laat je zandstralen op een tropisch eiland. Ga dansen op de Vesuvius – lekker dichtbij – zodra de lava is gestold en afgekoeld. Zorg dat je de Zuidpool hebt gezien vóór de laatste pinguïn het loodje legt. Je leeft maar één keer en hoeft de deur niet uit om het nog een tijdje vol te houden. En als je het per se nu al voor gezien wilt houden, zou de markt de markt niet zijn, als ze daar geen gat in zou zien.