De toon voor mijn limboweek – de dagen tussen kerst en oud en nieuw – werd deze keer gezet door de oogpoli van het academisch ziekenhuis in Leiden. Op nogal onverhoedse wijze en om precies te zijn: door de orthoptist van dienst, op de ochtend vóór Kerstavond. 

Het was bijna twee weken geleden dat ik daar in alle vroegte – om kwart voor zes opgestaan – een staaroperatie had ondergaan en ik had de voorlaatste fase van mijn ‘druppelschema’ bereikt, wat betekende dat ik nog twee keer per dag bezoek kreeg van een thuiszorgmedewerker voor de nodige druppels. 

Aanleiding om nog even telefonisch contact te zoeken met de poli was de simpele vraag, of ik in de laatste fase van dat schema de twee overgebleven, onderling verschillende, druppels in een en dezelfde sessie mocht krijgen in plaats van met de aangekruiste tussenpoos van 12 uur. Inderdaad een fluitje van een cent en ik stond al op het punt het gesprek te beëindigen, toen de betrokken medewerker zo attent was mij te vragen hoe het herstel tot dusver was verlopen… 

Daar had ik niet van terug. Wat kon ik haar vertellen, hadden ze aan de balie volledig inzage in de patiëntendossiers en wist zij dus dat ik al de dag na de operatie – toen het verband eraf was – in paniek de poli had gebeld, omdat ik meende dat mijn zicht er niet op vooruit was gegaan? Kom maar langs, zeiden ze, en zo zat ik opeens tegenover de arts die een paar maanden geleden nog zijn twijfels had geuit over de urgentie van een staaroperatie en de keus aan mij had gelaten. 

Het door zijn collega geopereerde oog zag er goed uit, zei hij, maar het was veel te vroeg om conclusies te trekken. Wacht eerst het herstel maar af, dan zien we in januari verder. Dus ik moest vooral geduld hebben en dat hoefde ik die medewerker niet uit te leggen. Daarentegen kon ik het niet laten te vertellen dat de voorbije operatie me niet zo boeide, maar het dubbelzien ofwel de diplopie des te meer. Al járen. Niet alleen omdat het me voortdurend dwars zat in de bezigheden die sinds mijn schooltijd een stempel drukken op mijn dagelijks leven, namelijk lezen en schrijven, maar ook omdat ik vermoedde dat ‘de wetenschap’ er een broertje dood aan had. 

Zeker, het was een slag in de lucht. Ik had al te vaak, vergeefs, die klok geluid. Maar blijkbaar nu op de goede knop gedrukt, want binnen vijf minuten werd ik teruggebeld. De orthoptist had plek, of ik die woensdag langs kon komen. Ik was te verbaasd om goed te luisteren, laat staan bezwaar te maken. Die strohalm was voor mij. Je weet nooit hoe een koe een haas vangt. 

In de trein overzag ik nogmaals het slagveld. Vanaf de opticien op Bonaire die zich met engelengeduld over me ontfermde, omdat noch de huisarts noch de wisselende oogarts van het plaatselijk ziekenhuis wist waar ik het over had, tot en met de orthoptist van deze poli die de derde of vierde keer dat ze me zag verklaarde niets meer voor me te kunnen betekenen. 

Natuurlijk wist ik vooraf dat de staaroperatie me niet uit de brand zou helpen, maar elk beetje vooruitgang – in dit geval een kunstlens in het rechter zoals ik er eerder op Aruba een in mijn linker oog gekregen had – kon ik goed gebruiken. En wie weet had de orthoptist die me vaarwel zei inmiddels plaats gemaakt voor een andere, met een frisse blik of tenminste de meest recente academische inzichten. 

De wachtkamer met kindertekeningen en speelgoed waar de aanmeldzuil me heen stuurde, bevestigde dat de clientèle voornamelijk bestond uit kinderen, omdat dubbelzien als aandoening van de hersenen bij hen gemakkelijker te behandelen was dan op oudere leeftijd. Maar ze herinnerde me tegelijk aan de professor, die me de allereerste keer – een paar jaar geleden – opgewekt voorhield dat het haar taak was mijn hersenen te herprogrammeren. Later heb ik haar overigens bij geen enkel bezoek meer teruggezien.

De vrouw die op het afgesproken tijdstip te voorschijn kwam en mijn naam liet horen, leek allerminst op de oudere collega die bloosde, toen ik mijn hand naar haar uitstak. (Dat was sinds corona not done, legde ze me uit.) Misschien was het haar opvolger, hoe dan ook een andere generatie, maar goddank geen jij-zegger. 

Ze wees me een zitplaats, keek op haar scherm en mompelde goed verstaanbaar ‘misverstand’. Wat ik, instinctief, opvatte als een aanmoediging om dit bezoek naar mijn hand te zetten. Ze had mijn dossier goed ingekeken en wist precies wie mij destijds niet wilde terugzien. Was die dan niet duidelijk genoeg geweest, wat had ik hier nog te zoeken? 

Hoe eerder ze me kwijt was hoe beter, besefte ik. Maar per slot van rekening had zij zich deze afspraak laten aanleunen en kon ze mij moeilijk kwalijk nemen dat ik er wijzer van wilde worden. Dus bracht ik haar – zo rustig mogelijk – de plannen van de verdwenen professor in herinnering, stalde ik de brillen uit die speciaal voor mij waren gemaakt en deed ik uit de doeken wat eraan mankeerde. Als zij me niet kon of wilde begrijpen, wie dan wel? 

Slot van het liedje was: u hebt gewoon last van dubbelzien, meneer,  gezien uw leeftijd kunt u ervan uitgaan dat u daar niet meer van afkomt, leer er maar mee leven.

Ik heb niet zó goed bijgehouden hoe ik de doorgaans mooiste week van het jaar had aangepakt en gevierd, maar dit was wel een heel beroerde start. Des te steviger kneep ik mezelf in de wang, toen ik al na de kerstdagen in staat was de dame van het misverstand in Leiden gelijk te geven. Volgens het aloude principe dat je pas volop kunt waarderen wat je hebt, als je eenmaal loslaat wat je nooit hebt gehad of verloren bent. 

Waarschijnlijk had ik het afscheid van die eerste orthoptist nooit volledig tot me laten doordringen en was ik blijven geloven dat er een  behandelplan bestond waar ik voor in aanmerking kwam. Op die manier had ik de verantwoordelijkheid voor mijn ongemak bij anderen neergelegd, met steeds hogere verwachtingen, zonder bij mezelf te rade te gaan. 

Ik leerde het beroep orthoptist pas kennen kort na mijn terugkeer in Nederland, in 2022, en zie me nog stuntelen in het chique eerste optiekbedrijf, waar ze niets van ‘dubbelzien’ wilden weten en me doorstuurden naar een ander. Daar kwam ik echter niet verder dan één onderzoek, omdat de betrokkene elders meer kon verdienen en zij niet werd opgevolgd.

Sowieso heb ik de indruk gekregen dat het vak geen vetpot is en dat Nederland in deze niche geen Nobelprijswinnaars hoeft te verwachten. Te meer omdat ik later, toen ik vanwege andere ooggebreken in Leiden terechtgekomen was, ontdekte dat ook op academisch niveau orthoptisten slechts een marginale rol was toebedeeld. 

Vooral kinderen moesten er geholpen kunnen worden, routinematig en in een afgemeten tijdsbestek. Op volwassenen zoals ik, een absolute minderheid, zat men niet te wachten en de wetenschappelijke interesse om nieuwe wegen in te slaan was ver te zoeken.

Nu ik al twee keer – hoe ezelig kan een mens zijn – bikkelhard nul op het rekest heb gekregen op een terrein dat voor mij van levensbelang is, zou ik mezelf graag voor nieuwe illusies willen behoeden en om te beginnen één heel praktische les willen trekken. Als niets meer of minder dan ervaringsdeskundige.

Zelfs de uitgesproken en als zodanig erkende specialisten zijn in het algemeen niet in staat zich – letterlijk – voor te stellen wat zogenaamd dubbelzien feitelijk inhoudt en met zich meebrengt. 

Veel meer namelijk dan die tweede voetbal of speler op een televisiescherm, schots en scheef staande woorden en regels in een of ander drukwerk of de opstapeling van wegen, gebouwen, horizonnen en hemellichamen in de openbare ruimte.

Alles om je heen is op elk willekeurig moment in beweging, valt in brokstukken uiteen, ontsnapt aan je geconcentreerde aandacht en jaagt je de stuipen op het lijf. De enige uitgebreid beproefde en werkelijk effectieve manier om dat te bezweren is met het ene oog kijken en tegelijk het andere zoveel mogelijk uitschakelen. 

Ik ben niet voor niets bij herhaling het bos ingestuurd met een afgeplakt of geheel zwart gemaakt brillenglas. Al stak niemand daar haar hand voor in het vuur. 

Laten we daar dit jaar dan maar eens opnieuw, met herwonnen levensvreugde, werk van maken. Op goed geluk!